خلاصه صوتی پروژه ویلای آقاجون
برای شنیدن خلاصه ای از کانسپت طراحی این پروژه کلیک کنید.
طراحی و ساخت ویلای مدرن با نمای سنتی در مشهد
ویلای آقاجون پروژهای مسکونی در زمینی به مساحت حدود ۱۶۰۰ مترمربع در اطراف مشهد، محدوده چناران و در نزدیکی کوههای هزارمسجد است. ایده اصلی طراحی این پروژه، بازخوانی مفهوم خانهباغ ایرانی و ترکیب آن با نیازهای زندگی معاصر و فناوریهای روز ساختمان بوده است.
در طراحی این باغ ویلا تلاش شده معماری ایرانی تنها به استفاده از چند عنصر تزئینی مانند آجر، قوس یا کاشی محدود نشود؛ بلکه مفاهیمی مانند کوشک در میان باغ، حضور آب، ارتباط فضای داخل و خارج، مسیرهای حرکتی، نور، سایه، پوشش گیاهی و فضاهای نیمهباز در سازماندهی کلی پروژه حضور داشته باشند.
در کنار این رویکرد، استفاده از فناوریهایی مانند تحلیل تابش و سایه با GIS، سازه سبک فولادی LSF، عایقهای پاششی و شیشههای دوجداره نشان میدهد که معماری با هویت ایرانی میتواند همزمان از تکنولوژیهای جدید طراحی و ساخت نیز بهره ببرد.
ایده طراحی؛ کوشکی در میان باغ ایرانی
یکی از مهمترین تصمیمها در طراحی معماری ویلای آقاجون، محل قرارگیری ساختمان در زمین بود.
بهجای قرار دادن بنا در ابتدا یا انتهای سایت، ساختمان در بخش میانی طول زمین جانمایی شد. این تصمیم با الهام از مفهوم کوشک در باغ ایرانی شکل گرفت و باعث شد ساختمان به عنصر مرکزی سازماندهنده محوطه تبدیل شود.
قرارگیری بنا در میانه زمین، سایت را به دو عرصه اصلی تقسیم میکند.
بخش جلویی باغ، فضای فعالتر و اجتماعیتر مجموعه است و ارتباط بیشتری با ورودی، پذیرایی، تراس، استخر و فضاهای جمعی دارد.
در مقابل، حیاط پشت ساختمان با رویکردی آرامتر و باغگونه طراحی شده و در آن مسیرهای پیاده، درختان میوه، آبنماها و فضاهای سبز حضور پررنگتری دارند.
این تفاوت باعث میشود کاربر هنگام حرکت از یک سوی ویلا به سوی دیگر، دو تجربه متفاوت از باغ را احساس کند.
طراحی ساختمان با دید و اشراف بیشتر به محوطه
حجم اصلی ویلا حدود ۱۳۰ مترمربع مساحت دارد و در دو سوی ساختمان تراسهایی نسبتاً بزرگ طراحی شدهاند.
کف ساختمان حدود ۶۰ سانتیمتر بالاتر از تراز اصلی محوطه قرار گرفته است.
هدف از این اختلاف ارتفاع، کنترل رطوبت یا مسائل اجرایی نبوده؛ بلکه ایجاد حضور شاخصتر ساختمان در باغ و افزایش دید و اشراف فضاهای داخلی و تراسها به محوطه بوده است.
این تصمیم، شخصیت کوشکگونه بنا را تقویت میکند و باعث میشود هنگام حضور در فضای پذیرایی یا تراس، بخش بیشتری از باغ در میدان دید قرار گیرد.
ارتباط میان ساختمان و محوطه با پلههایی آرام برقرار شده و فلاورباکسهای گل فصل نیز مرز میان تراس و فضای سبز را نرمتر کردهاند.
طراحی محوطه باغ ویلا؛ باغ بهعنوان بخشی از معماری
در این پروژه، محوطهسازی پس از طراحی ساختمان به پروژه اضافه نشده است.
معماری بنا و طراحی محوطه بهصورت همزمان و در ارتباط با یکدیگر شکل گرفتهاند.
مسیرهای حرکتی، درختان، استخر، آبنما، تراس، آلاچیق، فضاهای نشیمن و باغچههای گل فصل در کنار یکدیگر مجموعهای پیوسته ایجاد میکنند.
هدف از طراحی محوطه تنها ایجاد فضای سبز برای مشاهده نبوده است. باغ باید امکان قدمزدن، دورهمی خانوادگی، استراحت، شنا، بازی کودکان، استفاده از محصولات باغی و تجربه تغییر فصل را فراهم میکرد.
به همین دلیل، مسیرهای پیاده فقط نقش دسترسی میان نقاط مختلف سایت را ندارند؛ بلکه خود به بخشی از تجربه حضور در باغ تبدیل شدهاند.
گاهی مسیر در کنار آب حرکت میکند، در بخشی از میان درختان عبور میکند و در نقطهای دیگر به تراس، آلاچیق یا فضای نشیمن منتهی میشود.
استخر و فضای جمعی در حیاط جلویی
در قسمت جلویی ساختمان، استخر روباز در ارتباط مستقیم با تراس و فضای پذیرایی طراحی شده است.
این جانمایی باعث شده میان فضای داخلی ساختمان، تراس و استخر ارتباط بصری مناسبی ایجاد شود.
استخر در این پروژه عنصری جداافتاده در گوشه باغ نیست؛ بلکه بخشی از فضای زندگی خانوادگی ویلا محسوب میشود.
در طراحی استخر، بخشی مناسب برای استفاده کودکان نیز در نظر گرفته شده تا این قسمت از محوطه پاسخگوی استفاده خانوادگی باشد.
پیرامون استخر نیز ترکیبی از درختان، فلاورباکسها، باغچههای گل فصل و مسیرهای حرکتی قرار گرفته است.
حیاط پشتی؛ باغ میوه و فضای آرام ویلا
حیاط پشت ساختمان نسبت به بخش جلویی، حالوهوایی آرامتر و باغگونهتر دارد.
ساختار حرکتی این قسمت از دو مسیر جانبی و یک مسیر اصلی میانی تشکیل شده است.
مسیر مرکزی ارتباط مستقیمی میان انتهای باغ و تراس پشتی ساختمان برقرار میکند و در دو سوی آن فضای مناسبی برای کاشت درختان میوه شکل گرفته است.
در این بخش تلاش شده کیفیت یک باغ قابل استفاده ایجاد شود؛ فضایی که علاوه بر زیبایی، امکان کاشت و برداشت محصولات باغی را نیز فراهم کند.
حضور درختان میوه باعث میشود تغییر فصل، رنگ و حتی محصول باغ بخشی از تجربه زندگی در ویلا باشد.
نقش آب در طراحی باغ ویلا
آب یکی از مهمترین عناصر در طراحی محوطه ویلای آقاجون است.
در معماری این پروژه، آب فقط یک عنصر تزئینی محسوب نمیشود؛ بلکه نقش مهمی در تلطیف فضای باغ، ایجاد حرکت، انعکاس نور و تولید صدای آرامشبخش دارد.
علاوه بر استخر اصلی، در بخشهای مختلف محوطه آبنماهای دیگری نیز طراحی شدهاند.
در محل اتصال باغ پشتی به تراس ساختمان، دو آبنمای مستطیلشکل قرار گرفتهاند. این آبنماها مرزی نرم میان فضای کاشت درختان و تراس ایجاد میکنند.
فوارهها و پرده آبی که از جداره تراس به سمت آبنما حرکت میکند، صدای آب را وارد فضای نشیمن میکند و کیفیت حسی متفاوتی به محیط میبخشد.
در قسمت دیگری از محوطه، در نزدیکی ورودی اتاق خواب مستر و فضای باربیکیو، آبنمایی خطی و منحنی در امتداد مسیر پیاده طراحی شده است.
به این ترتیب، آب در پروژه همزمان سه نقش اصلی دارد:
سازماندهی فضا، ایجاد کیفیت بصری و افزایش آرامش از طریق حرکت و صدا.
آلاچیق چوبی؛ فضایی برای دورهمی در باغ
یکی از عناصر شاخص محوطه، آلاچیقی با ابعاد تقریبی پنج در پنج متر است.
این آلاچیق در امتداد مسیر باغ جانمایی شده تا تنها یک عنصر تزئینی نباشد و بهعنوان مقصدی برای حرکت در محوطه عمل کند.
ساختار اصلی آلاچیق با چوب شکل گرفته و سقف آن با پوشش سفالی طراحی شده است.
در فضای داخلی آن نشیمن پیوستهای در نظر گرفته شده تا محیط مناسبی برای دورهمیهای خانوادگی و استراحت فراهم شود.
پیرامون آلاچیق نیز گلهای فصل، درختان میوه و باغچههایی برای کشت گیاهان خوراکی و محصولاتی مانند توتفرنگی پیشبینی شدهاند.
طراحی فضای سبز با توجه به اقلیم و سایهاندازی
انتخاب و جانمایی درختان در این پروژه تنها بر اساس زیبایی انجام نشده است.
در قسمت تراس پشتی، شش اصله سرو شیراز بهگونهای جانمایی شدهاند که با رشد خود، نوعی دیواره سبز ایجاد کنند.
در بخشهایی از پیرامون سایت نیز از گونههای سازگار با اقلیم منطقه و درختانی از خانواده سپیدار استفاده شده است.
یکی دیگر از اصول طراحی فضای سبز، ترکیب درختان همیشهسبز و برگریز بوده است.
گونههای همیشهسبز باعث حفظ کیفیت سبز باغ در طول سال میشوند، در حالی که درختان برگریز علاوه بر ایجاد تنوع فصلی، نقش مهمی در کنترل تابش خورشید دارند.
در تابستان، تاج و برگ این درختان میتواند سایه مناسبی روی تراسها و پنجرهها ایجاد کند و در زمستان، پس از ریزش برگها، امکان ورود بیشتر نور خورشید فراهم میشود.
استفاده از GIS در طراحی ویلا و تحلیل سایه
یکی از ویژگیهای متفاوت این پروژه، استفاده از GIS در طراحی معماری ویلا است.
در مراحل طراحی، مدل سهبعدی ساختمان و بخشهایی از محوطه مورد بررسی قرار گرفت تا وضعیت تابش خورشید و سایهاندازی در فصلهای مختلف تحلیل شود.
جهتگیری ساختمان، میزان دریافت نور، سایه بنا و تأثیر درختان در شرایط تابستان و زمستان بررسی شد.
نتایج این تحلیلها تنها جنبه مطالعاتی نداشتند و در تصمیمهای طراحی مورد استفاده قرار گرفتند.
برای مثال، نوع و محل قرارگیری بعضی از درختان بر اساس میزان سایه مورد نیاز در بخشهای مختلف محوطه اصلاح شد.
این رویکرد نشان میدهد که در طراحی یک باغ ویلای ایرانی میتوان در کنار تجربه و اصول معماری، از ابزارهای دیجیتال و تحلیلهای دقیق نیز برای بهبود کیفیت فضا استفاده کرد.
طراحی معماری داخلی ویلا
ساختمان اصلی شامل دو اتاق خواب، سرویسهای بهداشتی، فضای پذیرایی و نشیمن، آشپزخانه اصلی و مطبخ است.
فضای پذیرایی و نشیمن با مساحت تقریبی ۵۰ مترمربع بهعنوان مرکز اصلی زندگی جمعی ساختمان طراحی شده است.
یکی از مهمترین ویژگیهای این فضا، بازشوهای بزرگ قوسیشکل است.
هدف از طراحی این پنجرهها تنها ورود نور طبیعی نبوده؛ بلکه تلاش شده باغ به بخشی از فضای داخلی تبدیل شود.
هنگام حضور در پذیرایی، تراس، درختان و محوطه در قاب پنجرهها دیده میشوند و ارتباط میان فضای داخلی و باغ حفظ میشود.
شیشههای رنگی و بازی نور در فضای داخلی
یکی از عناصر شاخص معماری داخلی و نمای پروژه، استفاده از شیشههای رنگی است.
نور پس از عبور از این شیشهها به صورت لکهها و طیفهای رنگی روی کف، دیوارها و مبلمان ظاهر میشود.
با تغییر موقعیت خورشید در طول روز، شکل و موقعیت این نورهای رنگی نیز تغییر میکند و فضای داخلی کیفیتی پویا پیدا میکند.
برای اجرای این بخش از تکنیک ویترا استفاده شده است.
این روش امکان دستیابی به جلوهای نزدیک به شیشههای رنگی معماری ایرانی را با روشی امروزیتر و اقتصادیتر فراهم میکند.
قرارگیری بخش رنگی در ساختار محافظتشده شیشه دوجداره نیز باعث میشود سطح رنگ کمتر در معرض تماس مستقیم و خراش قرار گیرد و ماندگاری بیشتری داشته باشد.
ترکیب آجر، چوب و کاشی در طراحی داخلی
در فضای داخلی تلاش شده ارتباط مصالح میان نمای بیرونی و فضای داخل ساختمان حفظ شود.
آجر، چوب، شیشه رنگی، فرش ایرانی و کاشی در کنار مبلمان معاصر قرار گرفتهاند.
در بخشهایی از دیوارها از آجرهایی همخانواده با آجر نمای خارجی استفاده شده تا هنگام ورود به ساختمان، زبان معماری بهطور ناگهانی تغییر نکند.
در ورودی اتاق خواب مستر نیز سقفی با فرم منحنی و پوشش آجری طراحی شده است.
در برخی جزئیات فضای داخلی نیز از کاشیهای سنتی، از جمله کاشی کلهغازی، استفاده شده است.
هدف از این عناصر، ایجاد فضایی کاملاً تاریخی نبوده؛ بلکه تلاش شده هویت ایرانی در کنار نیازهای زندگی معاصر حفظ شود.
آشپزخانه اصلی و مطبخ
برای افزایش کارایی ساختمان، دو فضای مکمل برای آشپزی در نظر گرفته شده است.
آشپزخانه اصلی در ارتباط مستقیم با پذیرایی قرار دارد و برای استفاده روزمره، سرو و آمادهسازی غذا طراحی شده است.
در مجاورت آن و در ارتباط با تراس پشت ساختمان، مطبخ یا آشپزخانه پشتی قرار گرفته است.
این تفکیک باعث میشود فعالیتهای اصلی پختوپز در فضایی مستقل انجام شود و در زمان حضور میهمانان، فضای پذیرایی کیفیت مناسبتری داشته باشد.
کابینتهای آشپزخانه با ظاهر چوبی و با الهام از فرم مبلمان و کابینتهای سنتی طراحی شدهاند.
کاشی بین کابینتی نیز با طرح و رنگی متناسب با هویت معماری پروژه انتخاب شده است.
طراحی نمای ویلای ایرانی با آجر و کاشی فیروزهای
نمای ویلای آقاجون بر پایه آجر روشن شکل گرفته است.
در میان سطوح آجری، نوارهای باریک کاشی فیروزهای بهصورت کنترلشده استفاده شدهاند تا خطوط اصلی نما را برجسته کنند.
قوسها، آجرکاریهای برجسته و الگوهای هندسی نیز به نما عمق و سایهروشن میدهند.
در جانپناه بام از آجرکاری مشبک فخر و مدین استفاده شده و در قسمت زیر آن، آجرکاری دندانموشی دیده میشود.
این جزئیات از معماری سنتی ایرانی الهام گرفتهاند، اما در مقیاس و ترکیبی متناسب با یک ویلای معاصر مورد استفاده قرار گرفتهاند.
همین زبان معماری در طراحی دیوار پیرامونی باغ نیز ادامه پیدا کرده است.
پایههای آجری، قابهای قوسی، بخشهای کاهگلی و نوارهای فیروزهای باعث شده دیوار باغ بخشی از هویت معماری مجموعه باشد و به یک مرز ساده و خنثی تبدیل نشود.
طراحی باربیکیو در ارتباط با پذیرایی و ورودی
فضای باربیکیو در موقعیتی جانمایی شده که ارتباط مناسبی با ورودی اصلی ساختمان، پذیرایی و فضای جمعی محوطه داشته باشد.
به این ترتیب هنگام برگزاری دورهمیهای خانوادگی، این قسمت از سایر فعالیتهای ویلا جدا نمیشود.
در طراحی باربیکیو نیز همان زبان مصالح اصلی پروژه ادامه پیدا کرده است؛ آجر سنتی، نوار کاشی فیروزهای و کاشیهای مشبک باعث شده این عنصر خدماتی نیز بخشی از معماری کلی مجموعه باشد.
سازه LSF؛ فناوری معاصر در پشت معماری ایرانی
یکی از ویژگیهای فنی این پروژه، استفاده از سازه سبک فولادی LSF با سیستم اجرایی نیوزلندی است.
در این سیستم، اعضای سازهای براساس نقشههای طراحیشده در کارخانه تولید میشوند.
ابعاد اعضا، محل برش و محل اتصالات از قبل مشخص است و تیم اجرایی در محل پروژه درباره فرم یا اندازه قطعات تصمیمگیری نمیکند.
وظیفه اصلی تیم اجرا، مونتاژ دقیق قطعات تولیدشده براساس نقشه و ترتیب اجرایی است.
این روش میتواند موجب افزایش دقت ساخت، کاهش تصمیمگیریهای ناخواسته در کارگاه و نزدیکتر شدن اجرای نهایی به نقشههای طراحی شود.
انتخاب چنین سیستمی برای این پروژه از نظر مفهومی نیز اهمیت داشت.
ویلای آقاجون نشان میدهد که برای رسیدن به معماری با هویت ایرانی، الزاماً نباید از فناوریهای قدیمی ساخت استفاده کرد.
ظاهر و تجربه فضا میتواند ریشه در معماری ایران داشته باشد، در حالی که زیرساخت فنی ساختمان از فناوریهای معاصر بهره میبرد.
عایق پاششی و عملکرد پوسته ساختمان
در فضای میان اجزای سازه LSF از عایق پاششی استفاده شده است.
هدف، پر کردن پیوسته فضای میان اعضای سازه و بهبود عملکرد دیوارها از نظر انتقال حرارت و صدا بوده است.
پس از اجرای عایق نیز لایههای مورد نیاز مانند بخاربند و پوشش نهایی داخلی اجرا شدهاند.
این نوع طراحی پوسته با موضوعاتی مانند کنترل انتقال صوت و کاهش اتلاف انرژی ارتباط دارد؛ موضوعاتی که در مباحث ۱۸ و ۱۹ مقررات ملی ساختمان نیز مورد توجه قرار گرفتهاند.
بنابراین، در پشت نمای آجری و ظاهر سنتی بنا، از مجموعهای از فناوریهای جدید سازه و عایقکاری استفاده شده است.
تلفیق معماری ایرانی و فناوری روز
یکی از اصلیترین ایدههای ویلای آقاجون، قرار دادن سنت و فناوری در مقابل یکدیگر نبوده است.
در یک سوی پروژه، باغ، آب، کوشک، آجر، کاشی فیروزهای، قوس، چوب و شیشههای رنگی قرار دارند.
در سوی دیگر، تحلیل GIS، سازه LSF، تولید کارخانهای قطعات، عایق پاششی و شیشههای دوجداره قرار گرفتهاند.
این دو گروه بهصورت مکمل مورد استفاده قرار گرفتهاند.
فناوری در خدمت معماری قرار گرفته و معماری ایرانی نیز به یک پوسته تزئینی تقلیل پیدا نکرده است.
جمعبندی؛ طراحی باغ ویلای ایرانی برای زندگی امروز
ویلای آقاجون را نمیتوان تنها به یک ساختمان حدود ۱۳۰ مترمربعی در زمینی ۱۶۰۰ مترمربعی محدود کرد.
تجربه این پروژه از لحظه ورود به باغ آغاز میشود؛ از مسیرها عبور میکند، به آبنما و استخر میرسد، از میان درختان و باغ میوه ادامه پیدا میکند و در نهایت وارد فضای داخلی ساختمان میشود.
در این پروژه، باغ بخشی از معماری است، آب بخشی از تجربه فضاست و فناوری ابزاری برای اجرای دقیقتر ایده طراحی است.
هدف، ساخت یک ویلای کاملاً سنتی یا بازسازی معماری گذشته نبوده است؛ بلکه تلاش شده برخی از مهمترین کیفیتهای معماری ایرانی برای زندگی امروز بازخوانی شوند.
ویلای آقاجون نمونهای از رویکرد دفتر معماری مهندس هادی راستین در طراحی ویلا در مشهد، طراحی باغ ویلا، معماری ایرانی و تلفیق اصول معماری سنتی با فناوریهای معاصر است.
